Kryddjurt

Kryddjurtir

Fáanlegar ferskar allt árið í kring. Ártangaplöntur eru í pottum svo þær séu sem ferskastar þegar þú ferð með þær heim.

Ocimum basilicum

Basilika

Uppruni basiliku er á Indlandi þar sem afbrigði hennar kallast tulsi og tengist Visnú, einum af þremur meginguðum hindúatrúar. Forn-Egyptar notuðu plöntuna til forna en Grikkir og Rómverjar tengdu hana dauða og sorg. Á Krít var basilíka tákn um ást í meinum.

Sjá nánar

Ocimum basilicum var. thyrsiflora

Basilika thai (Tælensk basilika)

Tælensk basilika, einnig þekkt sem Thai basil, á uppruna sinn í Suðaustur-Asíu þar sem hún er óaðskiljanlegur hluti af matargerð í Taílandi, Víetnam og Kambódíu. Hún er bragðmeiri og kryddlegri en venjuleg basilika með skemmtilegan anís- og lakkrísbragð. Blöðin eru dekkri og glansmeiri en á venjulegri basiliku og blómin eru falleg fjólublá. Ólíkt venjulegri basiliku þolir tælensk basilika suðu betur og heldur bragðinu í heitum réttum.

Sjá nánar

Phaseolus vulgaris

Baunir

Þessi tiltekna kryddjurt er einær og lifir í mörgum hornum veraldarinnar. Egyptar hafa upplýsingar um að baunaplöntur hafa vaxið villtar u.þ.b. 4800-4400 árum f.k. en voru ekki algengar til átu fyrr en í kringum 17. öld.

Sjá nánar

Anethum graveolens

Dill

Dill er einær planta og er upprunnin í Evrópu og Asíu en þar eru bæði laufin og fræin notuð sem krydd. Dill verður allt að 60 cm á hæð með holum stönglum sem bera mjúk blöðin sem verða allt að 20 cm á lengd. Breidd blaðanna er um 1-2 mm. Blómin eru gul eða hvít. Oft er unnin olía úr plöntunni sem þá er einkum notuð í framleiðslu á sápum.

Sjá nánar

Ocimum minimum

Dverg basilika

Dverg basilika finnst aðallega í suðaustur Asiu. Hún er örlítið bragðmeiri en venjuleg basilika og þolir örlítið meiri suðu. Í suðaustur Asíu er dverg basilika notuð í karrýrétti nema í Thailandi en þar er hún notuð í núðlurétti og marga kjúklinga-, svína- og sjávarrétti.

Sjá nánar

Artemisia dracunculus

Estragon

Einnig þekkt sem Tarragon eða Fáfnisgras. Estragon á heimkynni í Evrópu, Asíu og Norður Ameríku. Jurtin er mikið notuð í matargerð og í lyf og er sögð verndandi og róandi.

Sjá nánar

Rumex acetosa

Græn súra

Græn súra er svokölluð hundasúra, og vex að mestu í Evrópu og Asíu. Víða er litið á súruna sem illgresi. Græn súra þrífst við sambærilegar aðstæður og bláber.

Sjá nánar

Brassica oleracea var. sabellica

Grænkál í potti

Grænkál á uppruna sinn í Evrópu og er eitt af elstu ræktuðu grænmetum í heiminum það hefur verið ræktað í yfir 2000 ár. Það var eitt af mikilvægustu matvælum í Evrópu á miðöldum og er enn í dag talið eitt næringarríkasta grænmeti sem til er. Grænkál er fjölbreytilegt í matargerð ,gott hrátt í salat, steikt, guft, í súpur og pottrétti. Það þolir vel íslenskt veður og er ein af fáum plöntum sem verður bragðbetri eftir frost.

Sjá nánar

Allium schoenoprasum

Graslaukur

Graslaukur á heimkynni í Evrópu, Asíu og Norður Ameríku. Graslaukur hefur verið notaður í um 5000 ár. Jurtina er auðvelt að hafa í garðinum hjá sérog hún er mikið notuð í lyf og matargerð um allan heim.

Sjá nánar

Lepidium sativum

Grískur karsi

Grískur karsi eða Garðakarsi vex að mestu í Englandi, Frakklandi, Hollandi og Skandinavíu. Líkt og aðrar týpur af karsa þarf þessi planta mikla vökvun. Grískur karsi er bragðmeiri og hefur sterkari ilm en vatnakarsi og getur minnt svolítið á pipargras eða sinnepsgras.

Sjá nánar

Lactuca sativa var. capitata

Íssalat

Íssalat á uppruna sinn í Miðjarðarhafslöndunum og er eitt af mest ræktaða salati í heiminum. Það er þekkt fyrir stökkar, safaríkar laufþyrpingar og milt, hreint bragð. Íssalat verður um 20 til 30 cm í þvermál og myndar þétta kúlu af laufum. Það er létt og uppfriskjandi og hentar vel í salat, samlokur og sem meðlæti. Þrátt fyrir að vera milt á bragðið er það næringarríkt og hollt.

Sjá nánar

Anthriscus cerefolium

Kerfill

Kerfill er upprunninn á milli Svartahafs og Kaspiahafs og voru það Rómverjar sem dreifðu honum um mest alla evrópu. Kerfill á mjög auðvelt uppvaxtar í görðum á Íslandi í góðu skjóli. Kerfill er mikið notaður í mat og lyf, góður fyrir meltinguna og líka til að lækka blóðþrýsting.

Sjá nánar

Eruca vesicaria

Klettasalat

Upprunni klettasalats kemur frá Miðjarðarhafinu eða allt frá Marokkó og Portúgal til Sýrlands, Líbanon og Tyrklands til forna. Rómverjar töldu plöntuna kynörvandi. Ræktun í stórum stíl hófst ekki fyrr en á 10. áratug 20. aldar, og þá einkum á Ítalíu. Blöðin eru bragðmikil með beiskum keim og innihalda mikið af járni og C-vítamíni.

Sjá nánar

Coriandrum sativum

Kóríander

Kóríander er einær jurt sem kemur frá stöðum sem spanna suður Evrópu, norður Afríku til suðvestur Asíu. Öll plantan er æt en að mestu eru blöðin og fræin notuð í matargerð.

Sjá nánar

Mentha

Mynta

Mynta er fjölær planta sem á auðvelt uppvaxtar allstaðar í heiminum. Hún dreifir sér auðveldlega með rótarskotum. Henni líður best í skugga. Til eru u.þ.b. 13-18 mismunandi tegundir af myntu. Mynta getur orðið allt 10-120 cm á hæð.  Laufin geta verið allt frá dökkgrænum niður í ljósgrá og frá fjólubláum til ljósgulra. Blómin geta verið hvít eða  fjólublá. Hún þarf skjól og góða birtu, og sé hún höfð inni verður hún að vera í björtum glugga og vökvast í skálina hvern dag með áburði.

Sjá nánar

Origanum vulgare

Oreganó

Oreganó eða Kjarrmynta á uppruna sinn í vestur- og suðvestur Evrópu allt að Miðjarðarhafi. Rómverjar plöntuðu oreganó á grafir í þeirri trú að plantan veitti hinum látnu gleði.

Sjá nánar

Brassica rapa subsp. chinensis

Pak Choi í potti

Pak choi er upprunnið í Kína þar sem það hefur verið ræktað í yfir 1500 ár. Það er eitt af mest notuða grænmeti í Austur-Asíu og er nú vinsælt um allan heim. Pak choi einkennist af hvítum, safaríkum stilkum og dökkgrænum blöðum — bæði eru ætileg og notuð í matargerð. Það er mild á bragðið með örlitlum piparkeimi og hentar vel í wok, súpur og salat.

Sjá nánar

Ocimum basilicum purpurascens

Rauð basilika

Líka kölluð Dark opal basil. Hún er framræktað afbrigði af venjulegu basilikunni og kom fyrst fram árið 1950 í USA. Blöð hennar eru egglaga og safarík en örlítið þynnri en á venjulegri basiliku. Hún er sætari á bragðið og skemmtilegur litur sem fylgir henni.

Sjá nánar

Rumex sanguineus

Rauð súra

Líkt og græn súra er þetta afbrigði af hundasúru. Hún er ekki eins algeng en vex þó á mörgum stöðum og sumstaðar álitin illgresi.

Sjá nánar

Rosmarinus officinalis

Rósmarín

Upprunni rósmaríns er frá Miðjarðarhafinu og því líður best í hlýju umhverfi. Rósmarín er einær planta á Íslandi því hún þolir illa veturinn. Forn-Grikkir trúa því að rósmarín sé tákn tryggðar og það er því ofið í brúðarvendi og brennt sem reykelsi. Á miðöldum var plantan notuð sem jólaskraut í Evrópu. Rósmarín er sagt örva minni og hugsun.

Sjá nánar

Apium graveolens var. secalinum

Salatsellerý

Salatsellerý eða laufsellerý kemur frá austur Asíu. Laufsellerý er sennilega elsta afbrigði af sellerý í heiminum.

Sjá nánar

Salvia officinalis

Salvía

Salvía á uppruna sinn í Mexikó. Salvía vex í skjólgóðum björtum görðum. Salvía hefur verið notuð mikið til lækninga, í kjarnaolíur, reykelsi og ilmblöndur. Hún getur verið notuð til að hreinsa burt illa anda. Keltar trúðu því að jurtin hefði það mikinn mátt að hún gæti reist menn frá dauðum.

Sjá nánar

Brassica juncea

Sinnepskál

Er kálplanta sem kemur að mestu frá Asíu. Hún vill að mestu vera í hita og skjóli. Í mörgum löndum er hún notuð í allskonar lækningar, hrekja burt moskító og sumir segja að ef maður leggur blað af kálinu á ennið á sér þá minkar það höfuðverk, svo fátt eitt sé nefnt.

Sjá nánar

Brassica juncea var. rugosa

Sinnepskál rautt

Rautt sinnepskál er afbrigði af venjulegu sinnepskáli og kemur eins og það að mestu frá Asíu. Það einkennist af fallegar rauðfjólubláum blöðum með sinnepsbragð sem er örlítið sterkara og kryddlegra en á græna afbrigðinu. Blöðin geta orðið 15 til 30 cm löng og eru mjúk og safarík. Rautt sinnepskál er mjög gott í salat og með pasta en er einnig notað mikið í Asísku matargerð í wok og súpur.

Sjá nánar

Melissa officinalis

Sítrónumelissa

Sítrónumelissa er upprunninn frá forn- Grikkjum og forn- Rómverjum. Sítrónumelissan var að mestu notuð af grasalæknum, vísindamönnum og þeim sem stunduðu gullgerðarlist. Paracelsus hélt því fram að hún væri töfraefni; “the elixir of life”.

Sjá nánar

Thymus citriodorus

Sítrónutimían

Sítrónutimían er líkt og venjulegt Timían upprunið í Evrópu, norður Afríku og Asíu. Talið er að sítrónutimían hafi fundist í upphafi 19. aldar eða um 1811.

Sjá nánar

Aloysia citrodora

Sítrónuverbena

Sítrónuverbena er upprunnin í suður Ameriku og var flutt til Evrópu með spánverjum og portúgölum á 17 öld.

Sjá nánar

Oxalis acetosella

Skógsúra

Skógsúra er algeng í Norður Ameríku og Evrópu og vex mjög gjarnan í skógarbotnum. Hún er oft gefin sem gjöf á St. Patricks degi því hún er svo lík smáranum og telst því vera heillamerki. Hún er einnig notuð í matargerð og í lyf.

Sjá nánar

Spinacia oleracea

Spínat

Spínat er upprunnið í Asíu og inniheldur mikið járn, kalsíum og K-vítamín. Öll þessi vítamín eru nauðsynleg fyrir líkamann og er spínat því mjög hollt til átu. Þó er sú hefð víða á Norðurlöndum að borða það helst soðið, þar sem því er trúað að það geti valdið eitrun af völdum mikils innihalds járns og oxalsýru.

Sjá nánar

Petroselinum crispum

Steinselja

Steinselja á sér langa sögu en talið er að hún sé upprunin í Grikklandi og Italíu. Grikkir notuðu hana til að skreyta grafir hina látnu en Rómverjar notuðu hana til að minnka lykt af áfengi og til að laga meltingu. Sumstaðar á miðöldum var talið að steinselja væri galdrajurt og að þeir sem áttu fræ til að sá henni hefðu ferðast sjö sinnum til heljar og til baka aftur til að ná í það, svo margir þorðu ekki að rækta hana.

Sjá nánar

Petroselinum crispum var. crispum

Steinselja krulluð

Krulluð steinselja er klassískt afbrigði steinselju með sama uppruna í Grikklandi og Ítalíu. Hún er þekktust af útliti sínu — krulluð, björt græn blöð sem gera hana að vinsælu skreytingarjurt um allan heim. Bragðið er mildara en á sléttblaða afbrigðinu en hún er engu að síður fjölhæf í matargerð. Hún er notuð á sama hátt og venjuleg steinselja í kryddolíur, á kjöt, fisk, fuglakjöt, í pasta, súpur, sósur og salat, en er sérstaklega vinsæl sem garnering vegna fallega útlitsins.

Sjá nánar

Thymus vulgaris

Timían

Timían er upprunið að mestu í Evrópu, norður Afríku og Asíu. Forn Grikkir notuðu Timían í böðin sín og sem reykelsi til að efla hugrekki. Margir trúðu því að ef riddari væri með timíanblöð í hnappagati sínu þá myndi það færa honum hugrekki. Timían hefur líka verið lagt á kistur í jarðarförum til að tryggja að hin látni fari örugglega óhindrað í næsta líf.

Sjá nánar

Nasturtium officinale

Vatnakarsi

Vatnakarsi er í grunninn vatnaplanta sem þarf mikla vökvun. Þessi planta á uppruna sinn að messtu að rekja til Evrópu og Asíu og er ein af elstu laufplöntum sem manneskjan borðar.

Sjá nánar

Hafa Samband

Sendu okkur skilaboð

Við svörum fyrirspurnum um opnunartíma, pantanir, viðburði og allt annað sem þig langar að vita um Ártanga.